Chủ nghĩa khoái lạc - Hedonism

    Chủ nghĩa khoái lạc nghĩ rằng việc mưu cầu hạnh phúc/ sự bằng lòng/khoái cảm/lạc thú và tránh né khổ đau là mục đích cốt yếu trong cuộc đời. Con người chỉ có một nghĩa vụ đạo đức duy nhất là thoả mãn nỗi khát khao khoái lạc và loại bỏ, hay chí ít giảm thiểu trong khả năng có thể, mọi nỗi khổ đau của mình trong đời.

Chủ nghĩa khoái lạc nói rằng sự hạnh phúc/sự bằng lòng/sự khoái cảm/sự lạc thú (pleasure) là thứ có giá trị tuyệt đối tốt và sự khổ đau/đau đớn/chịu đựng (pain) là thứ có giá trị tuyệt đối xấu.

Vậy “giá trị tuyệt đối tốt – absolutely good” và “giá trị tuyệt đối xấu - absolutely bad” có nghĩa là gì? Để phân biệt được định nghĩa “giá trị tuyệt đối tốt/xấu” này mình nghĩ nên so sánh nó với “giá trị mang tính phương tiện tốt/xấu.” Một thứ được coi là có giá trị tuyệt đối tốt khi nội tại bản thân nó tốt. Còn một thứ được coi là mang tính phương tiện tốt khi nó chỉ đơn thuần là phương tiện để tạo ra thứ có giá trị tuyệt đối tốt. Để giúp bạn hình dung rõ hơn, mình sẽ lấy một ví dụ: Việc bạn đi nhổ răng sâu chẳng hạn. Bản chất của việc nhổ răng là đau đớn và đau đớn là một thứ có giá trị tuyệt đối xấu, nhưng việc này lại mang giá trị phương tiện tốt vì việc nhổ răng sâu sẽ khiến cho bạn tránh những đau đớn về sau này. Song song với đó, có một số thứ có giá trị tuyệt đối tốt nhưng lại có giá trị mang tính phương tiện xấu, chẳng hạn như việc bạn hút thuốc chẳng hạn. Sự phê pha khi được rít một điếu thuốc mang lại cho bạn cảm giác thỏa mãn và sự thỏa mãn này có giá trị tuyệt đối tốt, nhưng việc hút thuốc lại có giá trị mang tính phương tiện xấu vì nó sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của bạn sau này.

Chủ nghĩa khoái lạc (hedonism) cho rằng thứ có giá trị tuyệt đối tốt duy nhất là pleasure (sự khoái cảm/hài lòng/hạnh phúc) và thứ có giá trị tuyệt đối xấu duy nhất là pain (sự đau đớn/chịu đưng/khổ hạnh). Ở đây chủ nghĩa khoái lạc định nghĩa pleasure (sự khoái cảm) là bao gồm tất cả các trạng thái tâm lý, tinh thần mà chúng ta thấy hạnh phúc khi được trải qua, và định nghĩa pain (sự khổ đau) là bao gồm tất cả các trạng thái tâm lý và tinh thần mà chúng ta không thấy thoải mái khi bị trải qua. Sự khoái cảm và sự khổ đau có rất nhiều ví dụ: Bạn ngâm mình vào bồn nước nóng sau một ngày làm việc căng thẳng cũng được coi là một trạng thái khoái cảm. Bạn giải được một bài toán khó và được mọi người công nhận cũng được coi là một dạng khoái cảm. Bạn được người yêu gãi lưng cho lúc đi ngủ cũng được coi là một trạng thái khoái cảm. Hay bạn được ăn một bữa ăn ngon cũng được coi là một trạng thái khoái cảm. Tương tự như vậy đối với sự khổ đau (pain). Có nhiều loại khổ đau. Khổ đau về thể xác khi bạn bị đứt tay, gặp tai nạn, ngã xe hay nhổ răng. Khổ đau về tinh thần khi bạn chịu đựng cảnh ba mẹ ly dị, bạn bè chia ly hay nỗi thất vọng khi không được người khác công nhận.
Chủ nghĩa khoái lạc thường bị mang tiếng xấu trong cộng đồng triết học vì lý thuyết này thường hay bị hiểu sai. Hay thậm chí từ “hedonism – khoái lạc” khi dùng trong văn viết thông thường cũng mang một hàm nghĩa xấu. Lý do đầu tiên, mọi người thường có xu hướng tin rằng chủ nghĩa này ủng hộ việc tạo ra nhiều khoái cảm về mặt thể xác tầm thường (sex, rượu chè, cờ bạc) mà quên mất rằng khoái cảm còn bao hàm nhiều trạng thái tinh thần cao cấp hơn (sự tự hào khi người khác công nhận hay sự hạnh phúc khi tận hưởng một buổi nhạc Jazz). Lý do thứ hai, mọi người hay hiểu nhầm chủ nghĩa khoái lạc với trường phái vị kỉ khoái lạc (egoistic hedonism). Trường phái vị kỉ này đề cao sự thỏa nguyện tối đa cho bản thân mà bất chấp gây ra hậu quả đau khổ cho người khác. Tuy nhiên, hầu hết những người ủng hộ trường phái khoái lạc (hedonism) không đi theo hướng vị kỉ như thế này. Tất cả những triết gia ủng hộ hedonism thì tin rằng mọi sự khoái cảm có giá trị như nhau và đóng góp cùng một giá trị cho toàn hạnh phúc nhân loại. Trong bài này mình sẽ dẫn các bạn làm quen với một nhà triết gia tên là Roger Crisp. Roger Crisp là một trong số ít người còn ủng hộ chủ nghĩa khoái lạc và tin rằng chủ nghĩa này xứng đáng được mọi người coi trọng hơn.