Ký ức cảm xúc là gì?
Ký ức tình cảm kéo dài hơn
Những ký ức tạo ra cuộc đời bạn. Cuộc đời là sự ghi nhận liên tục những ký ức. Trong tâm trí bạn có rất nhiều ký ức. Bạn thường nhớ lại được những ký ức nào? Làm sao để đi qua cuộc đời mà không nhớ đến những ký ức tồi tệ? Làm sao để tâm trí bạn lựa chọn những ký ức lành mạnh để nhớ? Bạn cần huấn luyện tâm trí của mình vì não bộ có tính linh hoạt.
Cảm xúc có liên quan gì đến ký ức?
Cảm xúc và ký ức của chúng ta được liên kết chặt chẽ với nhau. Ở một mức độ nào đó, ký ức cảm xúc chỉ đơn giản đề cập đến khái niệm rằng các sự kiện rất xúc động thường đáng nhớ. Như bạn có thể mong đợi, chúng ta có nhiều khả năng nhớ những hình ảnh giàu cảm xúc (ví dụ như sự kiện đám cưới của bạn, đứa con đầu lòng mong đợi hay cảnh một vụ tai nạn ô tô hoặc một sư kiện đau buồn trong quá khứ) hơn là những hình ảnh trung tính. Hơn nữa, chúng ta có nhiều khả năng nhớ bất kỳ hình ảnh nào hơn nếu bản thân chúng ta đang ở trong trạng thái cảm xúc dâng trào.
Bằng cách mô tả một cách có hệ thống các mối liên hệ cảm xúc của từng từ bằng cách sử dụng xếp hạng cảm xúc dựa trên đám đông, các chuyên gia nhận thấy rằng những người tham gia ghi nhớ nhiều từ cảm xúc hơn, chẳng hạn như “chó” hoặc “con dao”, tốt hơn những từ trung tính như “ghế”.
Trí nhớ cảm xúc cũng có thể đề cập đến cách một sự vật, sự kiện hoặc thậm chí một con người có thể khiến chúng ta cảm thấy như thế nào qua cách kích hoạt ký ức hiện có với ý nghĩa cảm xúc. Ví dụ: bạn có thể ngay lập tức thích một người nào đó tại một bữa tiệc vì nước hoa hoặc nước hoa sau khi cạo râu của họ giống với nước hoa của vợ/chồng hoặc bạn đời của bạn.
Ký ức 'Sự kiện ấn tượng' là một ví dụ khác về mối liên hệ giữa cảm xúc và ký ức. Thuật ngữ này đề cập đến hiện tượng biết bạn đang ở đâu và bạn đang làm gì vào thời điểm bạn biết về một sự kiện lớn và thường gây sốc cho công chúng, chẳng hạn như cái chết của John F Kennedy, vụ tấn công ngày 11 tháng 9 hoặc đội bóng Viêt Nam ở Thường Châu năm 2018.... Nhờ nền tảng cảm xúc của nó, sự kiện giờ đây được gắn với ký ức của bạn với những gì bạn đang làm vào thời điểm bạn nghe thấy nó.
Căng thẳng và sự sống còn
Chất hóa học trong não của chúng ta là thứ liên kết cảm xúc với ký ức của chúng ta. Sợ hãi là một ví dụ tốt về điều này. Khi chúng ta cảm thấy sợ hãi, một loạt các thay đổi sinh lý diễn ra trong cơ thể giúp chúng ta sống sót trước mối đe dọa được nhận thức. Chúng ta trải qua cái được gọi là phản ứng 'bỏ chạy hay chiến đấu', trong đó cơ thể và não của chúng ta tràn ngập các hóa chất tạo ra một loạt các sự kiện khác (ví dụ như tăng lưu lượng máu đến cánh tay và chân của chúng ta) để chuẩn bị cho chúng ta hành động.
Chúng ta có năng lực trí tuệ hạn chế. Chúng ta chỉ cần nhớ những gì quan trọng cho tương lai. Nỗi sợ hãi trong bối cảnh cụ thể không chỉ là một cảm giác nhất thời mà là một kinh nghiệm học tập cần thiết đối với sự sống còn của chúng ta. Khi một tình huống mới khiến chúng ta sợ hãi, não sẽ ghi lại các chi tiết đó vào tế bào thần kinh giúp chúng ta tránh tình huống tương tự trong tương lai hoặc trở nên thận trọng hơn, lúc này bộ não sẽ phát triển một cách kết nối việc giải phóng các hóa chất với ký ức về sự kiện, đảm bảo rằng nó không chỉ được lưu trữ mà còn có thể được nhớ lại một cách nhanh chóng, khi chúng ta nhận ra mình trong tình huống tương tự.
Thường thì quá trình này, đặc biệt là với một thứ nguyên thủy như nỗi sợ hãi, xảy ra ở cấp độ tiềm thức. Cơ thể chúng ta sẽ phản ứng trước khi chúng ta nhận thức được bất kỳ mối nguy hiểm nào. Nguyên tắc này áp dụng cho nhiều trải nghiệm đầy cảm xúc nhất của chúng ta, không chỉ với nỗi sợ hãi.
Trong não của chúng ta, chúng ta có hai bộ tế bào thần kinh hình hạnh nhân, được gọi là amygdala, (tiếng Hy Lạp có nghĩa là quả hạnh), một bộ ở mỗi bán cầu, được cho là có vai trò then chốt trong việc xử lý các trải nghiệm cảm xúc. Tham gia vào nhiều chức năng khác nhau, hiện nay người ta tin rằng amygdala (thường được ghi ở số ít) tương tác chặt chẽ với các trung tâm trí nhớ của não, giúp lưu giữ những ký ức cảm xúc.
Nhiều người cho rằng những ký ức tích cực có thể tạo ra những cảm xúc tích cực. Tăng cảm xúc tích cực có thể đem lại một loạt các lợi ích bao gồm giảm sự quan tâm đến các mối đe dọa và cũng đồng thời dễ dàng trải qua các mối đe dọa. Các nhà nghiên cứu từ ĐH Liverpool (Anh) vừa công bố một nghiên cứu cho thấy việc sử dụng ký ức và hình ảnh tích cực có thể giúp tạo ra những cảm xúc tích cực, theo Sciencedaily .
Mặc dù cảm xúc, và đặc biệt là căng thẳng, có thể giúp chúng ta ghi nhớ mọi thứ, nhưng trạng thái cảm xúc quá mức và kéo dài có thể làm hỏng quá trình xử lý trí nhớ "bình thường". Trong một số trường hợp, điều này có thể dẫn đến việc đối tượng có thể bị một sự kiện đau buồn nào đó lặp đi lặp lại trong tâm trí họ, mà không thể gạt nó sang một bên hay quên nó. Đây là một triệu chứng phổ biến của các tình trạng như rối loạn căng thẳng sau chấn thương tâm lý (PTSD) có thể do xử lý cảm xúc bị lỗi và tiếp xúc lâu dài với hóa chất trong não được thiết kế để đối phó với các mối đe dọa ngắn hạn.
Trong một nghiên cứu được công bố vào ngày 16 tháng 1 năm 2023 trên tạp chí Nature Human Behavior , Joshua Jacobs, phó giáo sư kỹ thuật y sinh tại Columbia Engineering và nhóm của ông đã xác định được một cơ chế thần kinh cụ thể trong não người gắn thông tin có liên quan đến cảm xúc để tăng cường trí nhớ.
Nhóm nghiên cứu đã chứng minh rằng sóng não tần số cao trong amygdala, trung tâm của các quá trình cảm xúc và vùng hải mã, trung tâm của các quá trình ghi nhớ, rất quan trọng để tăng cường trí nhớ đối với các kích thích cảm xúc. Sự gián đoạn cơ chế thần kinh này, gây ra bởi kích thích điện não hoặc trầm cảm, làm suy giảm trí nhớ đặc biệt đối với các kích thích cảm xúc.
Những điểm chính
Tổn thương hạch hạnh nhân ở người làm giảm lợi ích tăng cường trí nhớ của việc kích thích cảm xúc trong quá trình củng cố và tập trung chú ý trong quá trình mã hóa.
Ký ức về các sự kiện căng thẳng và kích thích cảm xúc được hưởng lợi từ liều lượng vừa phải của adrenaline và cortisol được giải phóng nhanh chóng tại thời điểm mã hóa. Những hiệu ứng này có liên quan đến chức năng amygdala trong các nghiên cứu trên người và động vật không phải người.
Ngược lại, căng thẳng mãn tính hoặc mức độ cao của hormone căng thẳng cấp tính làm suy giảm khả năng phục hồi trí nhớ và chức năng hồi hải mã, như được minh họa bằng chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương.
Việc mã hóa các sự kiện kích thích cảm xúc tuyển dụng hoạt động của hạch hạnh nhân và tạo ra các tương tác chức năng lớn hơn giữa hạch hạnh nhân và vùng bộ nhớ thùy thái dương trung gian, dẫn đến tăng cường trí nhớ dài hạn.
Sự tương tác giữa hạch hạnh nhân và vùng ký ức thùy thái dương trung gian mở rộng để phục hồi những ký ức từ xa, bao gồm cả những ký ức từ quá khứ cá nhân xa xôi.
Những ký ức cảm xúc được lấy lại với cảm giác hồi ức đi kèm hơn là sự quen thuộc, một hiệu ứng phụ thuộc vào sự đồng kích hoạt của hạch hạnh nhân và hồi hải mã.
Vỏ não trước trán cũng có vai trò mã hóa và truy xuất các sự kiện cảm xúc, đồng thời thể hiện sự chuyên môn hóa theo khu vực đối với các hiệu ứng kích thích và hóa trị đối với trí nhớ.
Ở nhiều loài khác nhau, việc đạt được nỗi sợ hãi có điều kiện phụ thuộc vào tính toàn vẹn của hạch hạnh nhân và sự tương tác của nó với đồi thị và cấu trúc vỏ não.
Việc dập tắt hành vi sợ hãi đòi hỏi phải có ảnh hưởng ức chế của vỏ não trước trán đối với chức năng hạch hạnh nhân và các tín hiệu theo ngữ cảnh được xử lý bởi vùng hải mã có thể phục hồi những nỗi sợ hãi đã bị dập tắt. Những cơ chế kiểm soát vỏ não đối với việc học cảm xúc được cho là góp phần làm tái phát nỗi sợ hãi và ám ảnh trong chứng rối loạn lo âu.
Nhận xét
Đăng nhận xét